Wiele osób korzystając z możliwości przewidzianych przez prawo, przekazało
gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę lub emeryturę rolniczą. Na podstawie
przepisów obowiązujących przed dniem 1 sierpnia 1983 r. rolnik przekazujący gospodarstwo mógł
zachować własność budynków jako odrębny przedmiot własności, natomiast prawo własności gruntu
przechodziło na rzecz Skarbu Państwa. Niekiedy istniała również możliwość uzyskania dożywotniego
użytkowania działki, na której został wzniesiony budynek.
Zgodnie z obowiązującymi obecnie przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu
społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2016 poz. 277 z późń. zm.), istnieje możliwość ubiegania się o
zwrot przedmiotowej działki. W myśl art. 118 ust. 1 wskazanej ustawy osobie,
której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w
myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej
działki.
Należy zauważyć, że warunkiem niezbędnym do
skorzystania z tego uprawnienia jest wystąpienie do właściwego starosty z wnioskiem o zwrot działki
pod budynkami (działki siedliskowej) bądź z wnioskiem o zwrot działki dożywotniego użytkowania.
Jednocześnie dołączyć należy decyzję w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu
Państwa, dokument potwierdzający prawo własności do budynku oraz numer księgi wieczystej. W
przypadku zaś, gdy jeden ze współmałżonków, którym przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu
przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa nie żyje, niezbędny będzie odpis skrócony
aktu zgonu.
Z wnioskiem o zwrot może wystąpić również spadkobierca
właściciela budynków, na przykład dziecko bądź wnuk osoby uprawnionej. Należy wówczas przedłożyć do
właściwego organu postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia
dziedziczenia, mając również na uwadze konieczność udowodnienia faktycznego użytkowania
przedmiotowej działki.
Zgodnie bowiem z Wyrokiem Naczelnego Sądu
Administracyjnego z dnia 30 maja 2008 r. o sygn. sprawy II OSK 588/07 ,,art. 118 ust. 2a ustawy o
ubezpieczeniu społecznym rolników, zezwalający zstępnemu ubiegać się o przyznanie prawa własności
działki, uzależnia pozytywne rozpoznanie wniosku od zaistnienia przesłanki faktycznego władania
nieruchomością po śmierci rolnika, w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom". Oznacza to, że
następcy prawni właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane
zostało prawo dożywotniego użytkowania gruntu, mogą po jego śmierci ubiegać się o przyznanie im tej
działki na własność, jeżeli najpóźniej w chwili śmierci uprawnionego przejęli po nim posiadanie
działki i działkę tę nieprzerwanie posiadają.
Należy podkreślić, iż obecnie niewiele osób
ma świadomość o istniejących możliwościach zwrotu gruntów. Przepisy regulujące postępowanie w
sprawie odzyskania własności nieruchomości wskazują wprost, że skorzystanie z tego uprawnienia nie
ma wpływu na prawo do emerytury czy renty, a także na ich wysokość. Dlatego też, być może warto
zastanowić się nad podjęciem przez byłych właścicieli lub ich spadkobierców działań celem nabycia
prawa własności przekazanych uprzednio nieruchomości.
Autorzy:
Prof. UwB dr hab. Ewa Katarzyna Czech
Mgr Dagmara Łozowska
*Artykuł opublikowany w
"AGROIZBA" Nr 9 maj- czerwiec 2017
r.
